Þarfir systkina

- Hjálplegar upplýsingar til foreldra  

 

Atriði sem hafa ber í huga varðandi þroskastig barnsins:

 

Hvað segir þú…….

1. Barni á forskólaaldri (Yngri en 6 ára) 

Börn á þessum aldri eru ekki fær um að tjá tilfinningar sínar að ráði og eru því líkleg til að tjá tilfinningar sínar með gjörðum. Þau eru ekki fær um að skilja sérstakar þarfir fatlaða systkini síns, en þau munu taka eftir að fatlaða systkinið er öðruvísi og munu reyna að kenna því sitt af hverju. Börn á þessum aldri eru líkleg til að taka systkini sínu eins og það er af því að þau hafa ekki lært að dæma, og tilfinningar gagnvart fatalaða systkininu munu tengjast “normal” systkina samskiptum.

 

2. Barni á grunnskólaaldri (6-12 ára) 

Börn á þessum aldri eru farin að sækja reynslu út fyrir heimilið og að gera sér grein fyrir mismun á fólki. Þau eru fær um að skilja skilgreiningu og skýringu á fötlun systkini síns, svo lengi sem það er skýrt fyrir þeim á máli sem þau skilja. Þau geta haft áhyggjur af því að fötlunin sé smitandi eða að eitthvað sé að þeim líka. Þau geta líka haft sektarkennd yfir því að hafa neikvæðar hugsanir eða tilfinningar gagnvart fatlaða systkininu, jafnframt því að hafa sektarkennd yfir því að vera systkinið sem ekki er fatlað. Dæmigerð vörn barna á þessum aldri er að verða OF hjálpleg og þæg eða að verða óþæg til þess að fá athygli frá foreldrum sínum. Á þessum aldri munu þessi systkini hafa ósamkvæmar tilfinningar gagnvart fatlaða systkininu. Þetta gerist líka í samskiptum systkina sem ekki eru fötluð.

 

3. Barni á unglingsaldri (13-17 ára). 

Unglingar hafa hæfileika til að skilja flóknari útskýringar á fötlun systkini síns. Þau gætu spurt ögrandi spurninga um smáatriði. Eitt af hlutverkum þess að vera unglingur er að finna sjálfan sig utan fjölskyldunnar. Á sama tíma er mikilvægt að fylgja jafningjahópnum. Börn á þessum aldri skammast sín oft gagnvart kunningjahópnum fyrir að eiga fatlað systkini. Þau geta átt í innri baráttu við eigið sjálfstæði frá fjölskyldu og að viðhalda sambandi við fatlaða systkinið. Þau gætu sýnt gremju gagnvart ábyrgð og kröfum og þau gætu farið að hafa áhyggjur af framtíð fatlaða sysktinisins.

 

Nokkur góð ráð

 

A. Fræddu börnin þín 

Veittu barninu upplýsingar um það hvernig fatlaða systkinið er athugað, greint og meðhöndlað. 

• Börnin verða að vita hver fötlunin er og hverju má búast við. 

• Útskýrðu styrki og veikleika fatlaða barnsins. 

• Segðu frá leiðum til að eiga samskipti við fatlaða systkinið. 

• Segðu frá leiðum til að hjálpa með fatlaða systkinið.

 

B. Hafðu jafnvægi á tímanum sem þú eyðir með börnunum 

• Hvettu barnið til að hafa sérstök áhugamál. 

• Takið þátt í athöfnum með hinum börnunum fyrir utan heim fatlaða barnsins. 

• Taktu eftir styrkjum og afrekum hinna barnanna.

 

C. Opnar umræður 

• Gefið tækifæri fyrir opnar umræður um jákvæðar og neikvæðar tilfinningar innan fjölskyldunnar. 

• Umræður um leiðir til að glíma við atriði sem valda álagi eins og samskipti við vini og annað fólk og ófyrirséðar breytingar innan fjölskyldunnar, aukin ábyrð heima fyrir.

 

D. Systkinahópar - Systkinasmiðjan 

• Þátttaka í systkinahópum gerir börnunum kleift að hitta aðra sem eru í sömu aðstæðum. 

• Systkinahópurinn veitir börnunum tækifæri til að ræða tilfinningar sem getur verið erfitt að tala um innan fjölskyldunnar.

 

Varúðarmerki 

 

A. Þunglyndi 

• Breyting á svefnvenjum barnsins 

• Breyting á matarvenjum barnsins 

• Tilfinning fyrir hjálparleysi/vonleysi 

• Stöðugur pirringur 

• Talar um að meiða sjálfan sig (“Ég vildi að ég væri dauð/ur) 

• Erfiðleikar með að taka ákvarðanir eða að einbeita sér 

• Skortur á áhuga og ánægju af athöfnum 

• Félagsleg einangrun 

• Lélegt sjálfsvirðing

 

B. Kvíði 

• Óhóflegar áhyggjur 

• Aukið úthald án sjáanlegs tilgangs 

• Grætur við minniháttar skapraun 

• Á erfitt með að skilja við foreldra 

• Svefnvandamál eða breyting á svefnvenjum

• Breytingar á matarvenjum 

• Skólafælni 

• Áhyggjur af heilsu fjölskyldumeðlima 

• Líkamleg vandamál (t.d. magavekir og höfuðverkir) 

• Fullkomnunarárátta

 

Ef barnið þitt sýnir mörg þessara einkenna í tiltekinn tíma (2 vikur eða meira), er ráðlagt að ræða það við lækni barnsins, sálfræðing eða annað fagfólk.

 

Tækifæri fyrir systkini fatlaðra 

Rannsóknir hafa sýnt að systkini fatlaðra sýna meiri þroska en systkini sem ekki eiga fötluð systkini. Þau standa jafnöldrum oft framar í félaglegri hæfni, hugmyndum um sjálfa sig, innsæi, umburðarlyndi og fordómaleysi, stolti og hollustu.

 

Þroski 

Systkini fatlaðra eru oft þroskaðri en jafnaldra. Síðan systir fæddist hefur fjölskyldan þurft að vinna saman eins og ein heild. Mér finnst gott að vera hluti af þessari heild. (Heiðrun 14 ára)

 

Félagsleg færni 

Rannsóknir á félagsfærni (lynda við annað fólk) hafa sýnt að systkini fatlaðra sýna frekar jákvæða félagslega hegðun en jafnaldrar sínir. Þegar ég fer með mömmu til læknis bróður míns spyr ég alltaf spurninga um einhverfu. (Bragi, 11 ára)

 

Innsæi 

Systkinum er gefið tækifæri til að skilja “söðu mannssins”. Þau lenda í aðstæðum sem valda því að þau íhuga og virða aðstæður annarra og þá hæfileika, færni og betri aðstöðu sem aðrir taka sem sjálfsagðan hlut. Þó að systir mín geti ekki talað þá veit ég að hún hugsar. Hún sýnir okkur  það með augunum. Fólk getur talað og hugsað á ýmsa vegu. Maður þarf ekki að nota munninn til þess. (María, 10 ára).

 

Umburðarlyndi 

Sýnt hefur verið fram á að systkini fatlaðra eru umburðarlyndari gagnvart mismun manna á milli.  Þau eru fordómalausari en aðrir af því að þau hafa verið vitni af fordómum gagnvart systkinum sínum. Það á að koma fram við fólk með fötlun eins og annað fólk. Það er fólk líka. (Embla, 9 ára).

 

Stolt 

Systkini fatlaðra tala um hversu stolt þau eru af systkinum sínum. Þau monta sig af afrekum þeirra. Þau tala líka um hversu stolt þau eru af því hvernig fjölskyldan hefur tekist á við áskoranir. Bróðir minn sagði okkur hver væri uppáhaldsliturinn hans í dag. Þetta voru hans fyrstu orð. Núna vitum við það (Katrín, 10 ára).

 

Hollusta 

Systkini fatlaðra sýna oft ótúlega hollustu gagnvart fatlaða systkini sínu. Þó að systkini geti rifist og slegist eins og hundur og köttur heima, þá verja þau fatlaða systkini sitt öfluglega utan heimilis. Systkini geta einnig sýnt mikla hollustu gagnvart fjölskyldunni í heild sinni. Ég verð mjög reiður þegar krakkarnir gera grín af systur minni. Ég get gert grín af henni, en ekki þau. Þau særa tilfinningar hennar, ég stríði henni bara Ég segi þeim alltaf að láta hana í friði (Júlíus, 8 ára).

© 2016 SYSTKINASMIÐJAN

Proudly created with Wix.com